Nowe przepisy, obowiązujące od 1 stycznia, wprowadzają system osłon dla pracowników odchodzących z przedsiębiorstw górniczych. Zgodnie z aktualnymi szacunkami instrumenty osłonowe obejmą w tym roku 8247 osób, przy czym ostateczna liczba może ulec zmianie, ponieważ każdy przypadek rozpatrywany jest indywidualnie, z uwzględnieniem struktury organizacyjnej danej spółki.

W resorcie trwają procedury zatwierdzania rocznych planów przekazanych przez przedsiębiorstwa górnicze. Po ich akceptacji i zatwierdzeniu wniosków o dotacje mają zostać podpisane odpowiednie umowy. Na koniec ubiegłego roku zatrudnienie w Polskiej Grupie Górniczej wynosiło 34 970 osób. Spółka planuje od 1 kwietnia rozpoczęcie likwidacji ruchu Wujek w kopalni Staszic-Wujek, a od 1 lipca likwidację ruchu Bielszowice w kopalni Ruda. Programy likwidacyjne zostały złożone i są obecnie weryfikowane przez Agencję Rozwoju Przemysłu. Pierwsze odejścia w ramach jednorazowych odpraw pieniężnych zaplanowano na marzec, a wypłaty mają ruszyć w kwietniu. W całym 2026 r. z tej formy wsparcia w PGG ma skorzystać 738 osób, natomiast z urlopów górniczych i przeróbkarskich – 2324.

W spółce Węglokoks Kraj, do której należy kopalnia Bobrek, zatrudnienie na koniec ubiegłego roku wynosiło 1829 osób. Zakład zakończył wydobycie z końcem roku, a 1 stycznia rozpoczęto jego likwidację zgodnie z programem zaakceptowanym 17 lutego przez Ministerstwo Energii. Prowadzona jest likwidacja infrastruktury dołowej i przygotowania do likwidacji szybu Ignacy, planowana jest też rozbiórka ok. 30 obiektów powierzchniowych. Wszyscy pracownicy Bobrka zostali obecnie skierowani do prac likwidacyjnych. W połowie marca planowana jest pierwsza transza dotacji w wysokości ok. 40 mln zł, co ma umożliwić pierwsze odejścia. W 2026 r. z kopalni ma odejść 250 osób, a 246 skorzysta z urlopów górniczych. Zawarto już porozumienie dotyczące alokacji 150 pracowników do PGG, a kolejne obejmie następną grupę 150 zatrudnionych. Spółka nie planuje przekazywania nieruchomości w formie darowizn i zamierza zbywać majątek na zasadach komercyjnych.

Natomiast w Jastrzębskiej Spółce Węglowej na koniec 2025 r. zatrudnienie wynosiło 20 488 osób. Zgodnie z nowelizacją ustawy spółka może zostać objęta systemem wsparcia, jednak wymaga to ujęcia jej w odpowiednim dokumencie strategicznym rządu. W Ministerstwie Energii opracowano program wsparcia sektora górnictwa węgla kamiennego koksującego, a 19 lutego złożono wniosek o wpis projektu uchwały Rady Ministrów do wykazu prac legislacyjnych. JSW zgłosiła zapotrzebowanie na tegoroczne wsparcie w wysokości 653 mln zł, podczas gdy w ustawie przewidziano 447 mln zł. Szacunki wskazują, że z urlopów górniczych i przeróbkarskich mogłoby skorzystać 5639 osób, a z jednorazowych odpraw – 2150.

W resorcie przygotowano również projekt nowelizacji ustawy umożliwiający objęcie osłonami pracowników zakładów należących do prywatnego przedsiębiorcy, w tym PG Silesia. Rozwiązanie to zakłada możliwość alokacji pracowników do spółki objętej systemem wsparcia w przypadku upadłości prywatnego podmiotu. Szacowany koszt świadczeń w tym przypadku wynosi 49 mln zł, a zatrudnienie w PG Silesia na koniec ubiegłego roku wynosiło 748 osób. 18 lutego złożono wniosek o wpis projektu do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów.

Dyrektor departamentu górnictwa i hutnictwa w Ministerstwie Energii Iwona Malik zaznaczyła, że pierwotne szacunki skutków finansowych ustawy opierały się na danych zbieranych przez ARP, jednak spółki zgłosiły większe zainteresowanie osłonami, niż zakładano. W PGG liczba planowanych urlopów górniczych wzrosła z 2027 do 2324, pojawiły się także wnioski o 275 urlopów przeróbkarskich, a liczba zgłoszeń do jednorazowych odpraw wyniosła 738 wobec planowanych 760. W Południowym Koncernie Węglowym zainteresowanie osłonami zgłosiło 68 osób przy pierwotnym założeniu 34, natomiast w Węglokoksie Kraj 250 osób ma skorzystać z odpraw, a pozostali pracownicy będą uczestniczyć w procesie likwidacji.

Iwona Malik wyjaśniła, że przesunięcie wypłat jednorazowych odpraw na kwiecień wynika z kwestii technicznych związanych z ewidencjonowaniem środków i zabezpieczeniem ruchów w kopalniach wieloruchowych. – To rzeczy, które musieliśmy zarówno ze spółką, jak i z Agencją Rozwoju Przemysłu ustalić na etapie Ministerstwa Energii i zweryfikować, żeby one były pod względem technicznym, ale również pod względem prawnym wiarygodne i transparentne. To trochę trwało, przyznaję, ale to są bardzo duże kwoty – podkreśliła. Na kwiecień planowane są także pierwsze wypłaty z tytułu urlopów górniczych i przeróbkarskich. Spółki z wyprzedzeniem wystąpiły do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o weryfikację uprawnień pracowników do emerytur górniczych, a procesy te prowadzone są równolegle z przygotowaniem umów dotacyjnych.

Prezes PGG Łukasz Deja poinformował, że ok. 5% pracowników ubiegających się o ustawowe instrumenty osłonowe nie uzyskuje zgody pracodawcy ze względu na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa pracy i ciągłości funkcjonowania zakładu. Jednocześnie w spółce prowadzone są szerokie działania związane z alokacją pracowników pomiędzy poszczególnymi zakładami.

fot. arch. red.
oprac. /kp/