Wielkanoc to czas rodzinnych spotkań i obficie zastawionych stołów. Tradycja przygotowywania dużej liczby potraw sprawia jednak, że po świętach w wielu domach pozostają nadwyżki jedzenia, które często trafiają do kosza. Problem marnowania żywności pozostaje poważnym wyzwaniem, także w Polsce.

Z raportu Federacji Polskich Banków Żywności „Nie marnuj jedzenia 2025” wynika, że każdego roku marnuje się ok. 5 mln ton żywności na różnych etapach łańcucha żywnościowego. Skala zjawiska jest widoczna w codziennych nawykach Polaków – 63% przyznaje się do wyrzucania jedzenia. To znaczący wzrost w porównaniu z 2024 r. – odsetek ten zwiększył się o 18 p.p. Najczęściej do kosza trafiają pieczywo (55%), owoce (46%) i warzywa (44%). Wyrzucane są przede wszystkim dlatego, że przekraczają termin przydatności do spożycia. Jednocześnie rośnie grupa osób deklarujących, że nie marnują żywności wcale – obecnie twierdzi tak 34% respondentów. Co więcej, dwie trzecie badanych zauważa, że w ciągu ostatniego roku ilość wyrzucanego jedzenia w ich gospodarstwach domowych zmniejszyła się.

Jednocześnie Polacy wykazują coraz większą uważność podczas zakupów. 3/4 konsumentów regularnie sprawdza daty ważności produktów, a dla 71$ badanych skład artykułów spożywczych ma wpływ na decyzję o ich zakupie. Mimo tego problemem pozostaje niewłaściwe przechowywanie żywności i kupowanie jej w zbyt dużych ilościach, często pod wpływem promocji zachęcających do zakupu wielopaków. Eksperci podkreślają, że sama edukacja nie wystarczy, aby skutecznie ograniczyć skalę zjawiska. Konieczne są również rozwiązania systemowe, takie jak ułatwienie przekazywania nadwyżek żywności potrzebującym, wprowadzenie przejrzystych regulacji prawnych wspierających dzielenie się jedzeniem czy lepsze monitorowanie strat.

W skali świata marnuje się rocznie około miliarda ton żywności, a w Europie przeciętnie 72 kg na osobę. Każdy wyrzucony bochenek chleba czy kilogram owoców oznacza nie tylko stratę jedzenia, lecz także zmarnowaną pracę rolników oraz zużyte zasoby – energię, wodę i transport potrzebne do jego wytworzenia i dostarczenia.

W okresie Wielkanocy warto zwrócić szczególną uwagę na planowanie zakupów i ilość przygotowywanych potraw. Przed wyjściem do sklepu dobrze jest przygotować listę potrzebnych produktów i dopasować ją do rzeczywistej liczby gości, co pomaga uniknąć kupowania nadmiaru żywności. Pomocne jest również odpowiednie przechowywanie jedzenia, zwłaszcza produktów łatwo psujących się, takich jak sałatki, wędliny czy ciasta z kremem. Nadwyżki świątecznych potraw można wykorzystać w kolejnych dniach, przygotowując z nich nowe dania, zamrażając porcje na później lub dzieląc się jedzeniem z rodziną, sąsiadami czy potrzebującymi, np. poprzez lodówki społeczne.

Lodówki społeczne to ogólnodostępne miejsca, gdzie można zostawić nadmiar żywności, aby skorzystały z niej osoby potrzebujące. Niedawno otwarto jadłodzielnię w Raciborzu – znajduje się ona przy Dziennym Domu Pomocy Społecznej przy Pl. Wolności. Na terenie powiatu wodzisławskiego znajdują się trzy takie lodówki: w Wodzisławiu Śląskim przy ul. Wałowej 30 (obok wejścia do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie), w Radlinie przy Świetlicy Koliba na ul. Pocztowej i w Godowie przy Ośrodku przy Pomocy Społecznej na ul. 1 Maja 66. Lodówki społeczne funkcjonują również w Rybniku: przy "Wspólnym Stole" (ul. Zebrzydowicka 30/3), w dzielnicy Boguszowice Osiedle, ul. Lompy (parking przy Kościele św. Barbary), w Niedobczycach, ul. Barbary 22 (budynek OPS i Bistra "Z Ikrą"), w dzielnicy Paruszowiec-Piaski, ul. Przemysłowa 17 (przy Klubie Mieszkańców "Przemysłowa 17"), w Niewiadomiu, ul. Mościckiego 15 (przy dawnym Domu Kultury), w Chwałowicach, ul. Kupiecka 2 (przy Centrum Aktywności Lokalnej) i Maroko-Nowinach, ul. Grunwaldzka 46. W Jastrzębiu-Zdroju lodówka społeczna działa przy Ośrodku Pomocy Społecznej przy ul. Opolskiej 9, a w Żorach – przy ul. Wodzisławskiej 1. „Radlińska Lodówka z Sercem” mieści się z kolei przy Świetlicy Środowiskowej „Koliba” w Radlinie na ul. Pocztowej, na terenie zabytkowej Kolonii Emma.

fot. freepik.com
oprac. /kp/