Planowane przez rząd inwestycje w energetykę, infrastrukturę i sektor zbrojeniowy, których łączna wartość może sięgnąć nawet biliona złotych, mają w dużej mierze trafić do krajowych przedsiębiorstw, w tym do małych i średnich firm. Realizacja tych założeń może jednak napotkać poważną barierę. Z najnowszego raportu „Kapitał społeczny i zaufanie w polskim biznesie” przygotowanego na zlecenie Krajowego Rejestru Długów przez naukowców z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, wynika, że poziom wzajemnego zaufania między przedsiębiorstwami w Polsce jest bardzo niski, a jego brak generuje ogromne koszty dla gospodarki.

54,4% przedsiębiorców przyznaje, że część potencjalnych transakcji nie dochodzi do skutku nie z powodu ich nieopłacalności, lecz z braku zaufania do potencjalnych partnerów biznesowych. Skala utraconych w ten sposób możliwości gospodarczych została oszacowana na ok. 974 mld zł rocznie. Dziesięć lat temu wartość ta wynosiła 281 mld zł. W najnowszym badaniu 84,8% ankietowanych zgodziło się ze stwierdzeniem, że w relacjach biznesowych trzeba stale zachowywać ostrożność, aby nie zostać oszukanym. To o ponad 11 p.p. więcej niż dekadę temu. Jednocześnie niemal połowa firm deklaruje, że współpracuje wyłącznie ze sprawdzonymi kontrahentami, unikając nawiązywania relacji z nowymi partnerami.

Jak zwraca Adam Łącki, prezes zarządu Krajowego Rejestru Długów, choć w ostatnich latach odsetek przedsiębiorstw rezygnujących z transakcji z powodu braku zaufania nieco spadł – z 47% do 32% – nie oznacza to wzrostu zaufania w relacjach gospodarczych. – Firmy nie ufają bardziej – nauczyły się lepiej zarządzać nieufnością. Otaczają się procedurami, klauzulami i gwarancjami bankowymi. A straty gospodarcze mimo to urosły niemal czterokrotnie – podkreśla.

Wyniki raportu są szczególnie istotne w kontekście rządowych planów zwiększenia udziału krajowych firm w realizacji strategicznych inwestycji. Program ten zakłada, że jak największa część publicznych wydatków trafi do polskich przedsiębiorstw. Tymczasem badanie pokazuje, że 68% przedsiębiorców uważa, iż partnerzy biznesowi działają uczciwie jedynie wtedy, gdy w danym momencie łączy ich wspólny interes. Ponad 60% ankietowanych zakłada natomiast, że kontrahent wykorzysta lukę prawną w umowie, jeśli nadarzy się taka możliwość.

Szczególnie dotkliwie brak zaufania odczuwają małe i średnie przedsiębiorstwa. Raport opisuje zjawisko określane jako „paradoks uczciwości”. Firmy, które dopiero budują swoją pozycję na rynku i nie mają jeszcze rozpoznawalnej marki ani historii współpracy, często są automatycznie traktowane jako podmioty podwyższonego ryzyka. Z badań wynika, że 46,2% przedstawicieli sektora MŚP spotkało się z sytuacją, w której wymagano od nich dodatkowych zabezpieczeń wyłącznie z powodu braku rozpoznawalności, a nie z powodu jakichkolwiek sygnałów o nierzetelności. – Local content to pytanie o zdolność polskich firm do rzeczywistego współdziałania: budowania konsorcjów, wchodzenia w długie łańcuchy dostaw, dzielenia ryzyka z nieznanymi dotąd partnerami. A właśnie tu deficyt zaufania boli najbardziej. Firmy nie szukają najlepszego polskiego partnera – szukają znajomego. To bezpośrednio podważa sens tej polityki – zaznacza Adam Łącki.

Autorzy raportu wskazują na potrzebę poprawy dostępu do rzetelnych informacji o kontrahentach. 63,5% firm z sektora MŚP deklaruje, że chciałoby korzystać z jednego, wiarygodnego źródła danych o partnerach biznesowych, zamiast samodzielnie wyszukiwać informacje w wielu rozproszonych rejestrach. Jednym z proponowanych rozwiązań jest wzmocnienie roli Biur Informacji Gospodarczej poprzez integrację danych publicznych i umożliwienie budowania pozytywnej historii płatniczej.

Jednocześnie eksperci zwracają uwagę, że procedowane zmiany prawne dotyczące kredytu konsumenckiego mogą ograniczyć dostęp przedsiębiorców do części informacji o zadłużeniu kontrahentów. Projekt zakłada przekazywanie danych o skupionych długach do Biura Informacji Kredytowej, które jest systemem bankowym niedostępnym dla firm z sektora MŚP. Dotychczas informacje te trafiały do BIG-ów i były dostępne również dla przedsiębiorców sprawdzających wiarygodność partnerów biznesowych. – To paradoks trudny do zrozumienia. Raport wskazuje wzmocnienie infrastruktury informacyjnej jako klucz do odbudowy zaufania, a projektowane prawo tę infrastrukturę osłabia. Jeśli serio mówimy o local content i włączaniu MŚP w wielkie łańcuchy dostaw, nie możemy jednocześnie podcinać fundamentów, na których opiera się zaufanie w biznesie – uważa Adam Łącki.

Zdaniem autorów raportu duże znaczenie dla odbudowy zaufania w relacjach gospodarczych mają także stabilność i przewidywalność inwestycji publicznych. Wieloletnie harmonogramy projektów pozwalają przedsiębiorstwom planować rozwój i budować trwałe relacje z partnerami biznesowymi. Nie bez znaczenia pozostaje również kwestia kultury współpracy w środowisku biznesowym. Badanie pokazuje, że największą ostrożność wobec kontrahentów deklarują najbardziej doświadczeni przedsiębiorcy. 87% właścicieli firm w wieku powyżej 60 lat uważa, że w relacjach biznesowych należy stale liczyć się z możliwością oszustwa, co wskazuje na utrwalony brak zaufania wynikający z wieloletniego doświadczenia.

fot. freepik.com
oprac. /kp/