W woj. śląskim odnotowano blisko 2,5 tys. zasiedlonych gniazd gawrona w 44 koloniach lęgowych. Jedno z najliczniejszych skupisk odnotowano w Raciborzu. Wyniki badań pokazują jednak, że liczebność tych ptaków w regionie maleje, co wpisuje się w ogólnokrajowy trend spadkowy obserwowany w ostatnich latach.

Podczas inwentaryzacji kolonii lęgowych tego gatunku przeprowadzonej w 2025 r. na zlecenie Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach stwierdzono łącznie 2498 zasiedlonych gniazd w 44 koloniach lęgowych. Największe skupisko znajduje się w Przyrowie w powiecie częstochowskim, gdzie odnotowano 776 gniazd. Oznacza to, że niemal co trzeci gawron gniazdujący w woj. śląskim wybiera właśnie tę miejscowość. Najwięcej kolonii znajduje się w północnej części regionu, zwłaszcza w powiatach częstochowskim i kłobuckim. Skupiska tych ptaków stwierdzono również w powiatach zawierciańskim, raciborskim i żywieckim. Do większych miejskich kolonii należą te zlokalizowane w Raciborzu (9 kolonii, 287 gniazd), Krzepicach (1 kolonia, 249 gniazd), Szczekocinach (2 kolonie, 228 gniazd), Pyskowicach (6 kolonii, 171 gniazd) i Kłobucku (3 kolonie, 155 gniazd).

Zdecydowana większość stanowisk lęgowych znajduje się na terenach miejskich. Spośród wszystkich zidentyfikowanych kolonii 37 funkcjonuje w miastach, co potwierdza, że gawron jest gatunkiem dobrze przystosowanym do życia w pobliżu człowieka. Ptaki te zakładają gniazda przede wszystkim w parkach, na skwerach, przy drogach u na cmentarzach. Analiza danych pokazuje jednocześnie, że populacja jest silnie skoncentrowana – kilka największych kolonii skupia znaczną część wszystkich osobników w regionie, przez co kondycja tych miejsc ma kluczowe znaczenie dla przetrwania gatunku na danym obszarze.

Inwentaryzacja wykazała także 53 historyczne stanowiska, w których w 2025 r. nie stwierdzono już obecności gawronów. W części przypadków ptaki opuściły dawne miejsca lęgowe stosunkowo niedawno. Najczęściej przyczyną jest działalność człowieka, zwłaszcza wycinka drzew lub intensywne zabiegi pielęgnacyjne prowadzone w miejscach gniazdowania, a także płoszenie ptaków. Na przestrzeni ostatnich 25 lat populacja lęgowa wycofała się m.in. z powiatu będzińskiego i tarnogórskiego oraz z miast takich jak Dąbrowa Górnicza i Mysłowice. W niektórych miejscach doszło do gwałtownego zaniku kolonii. Przykładem są Krowiarki w powiecie raciborskim, gdzie w 2021 r. gniazdowało ok. 220 par gawronów, natomiast w 2025 r. stwierdzono 42 niezajęte gniazda. Podobna sytuacja wystąpiła w Tarnowskich Górach, gdzie jeszcze w latach 2014–2017 gniazdowało do 100 par, a obecnie nie odnotowano nawet pozostałości dawnych gniazd.

Spadek liczebności gawrona obserwowany w regionie jest zgodny z trendem krajowym. Z danych monitoringu prowadzonego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wynika, że w ciągu ostatnich 15 lat liczebność tego gatunku w Polsce zmniejszyła się o 57%. W efekcie gawron został wpisany zarówno na "Czerwoną listę ptaków Polski", jak i na "Czerwoną listę gatunków zagrożonych w Europie".

Choć ptak ten pierwotnie zasiedlał głównie tereny leśne i otwarte przestrzenie trawiaste, obecnie większość kolonii powstaje w bezpośrednim sąsiedztwie ludzi. Taka bliskość często powoduje konflikty, ponieważ kolonie w miastach generują hałas i zanieczyszczenia. Z tego powodu w wielu miejscach obecność gawronów bywa postrzegana jako uciążliwa. Eksperci wskazują jednak, że najpoważniejszym zagrożeniem dla tego gatunku pozostają działania prowadzone w obrębie drzew, na których znajdują się gniazda. W szczególności chodzi o wycinkę oraz intensywną pielęgnację zadrzewień, a także celowe płoszenie ptaków w okresie lęgowym. Jak podkreśla zastępca Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach i Regionalny Konserwator Przyrody Przemysław Skrzypiec, wyniki inwentaryzacji stanowią podstawę do planowania działań ochronnych oraz decyzji dotyczących zarządzania populacją gawrona w regionie. – Zachowanie kolonii lęgowych jest kluczowym elementem ochrony gawrona, dlatego szczególną uwagę należy zwrócić na wszelkie zabiegi prowadzone w obrębie zasiedlonych przez niego zadrzewień – zarówno w zakresie wycinki, jak i pielęgnacji drzew. Zalecenie w tym zakresie przekazaliśmy do gmin, na terenie których inwentaryzacja wykazała obecność kolonii lęgowych. Jednocześnie pozostajemy otwarci na konsultacje z samorządami i mieszkańcami w sytuacjach, gdy obecność gawronów powoduje uciążliwości. Wspólnie można wypracować rozwiązania, które ograniczą konflikty, bez szkody dla chronionych ptaków. Apelujemy również do mieszkańców oraz wszystkich osób, które są świadkami prac prowadzonych w obrębie drzew z gniazdami gawronów, o zgłaszanie nam wszelkich niepokojących sytuacji – podkreśla Przemysław Skrzypiec.

Gawron w Polsce objęty jest ochroną ścisłą poza granicami administracyjnymi miast i ochroną częściową w ich obrębie. Oznacza to m.in. zakaz niszczenia siedlisk i ostoi oraz płoszenia ptaków w okresie lęgowym. Wszelkie prace prowadzone przy drzewach, na których znajdują się gniazda, wymagają uzyskania odpowiedniego zezwolenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska.

Specjaliści przypominają, że mimo częstego postrzegania gawronów jako ptaków uciążliwych odgrywają one ważną rolę w ekosystemie. Żywią się m.in. owadami i ich larwami, ograniczając liczebność wielu gatunków uznawanych za szkodniki. Są także gatunkiem wskaźnikowym, którego obecność i liczebność mogą świadczyć o stanie środowiska oraz zmianach zachodzących w krajobrazie rolniczym i miejskim.

fot. RDOŚ, pexels.com
oprac. /kp/