28 kwietnia obchodzony jest Światowy Dzień Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy ustanowiony w 2003 r. przez Międzynarodową Organizację Pracy. Tego samego dnia z inicjatywy ruchu związkowego przypada również Międzynarodowy Dzień Pamięci Ofiar Wypadków przy Pracy i Chorób Zawodowych koordynowany przez Międzynarodową Konfederację Związków Zawodowych. W Polsce obchody tego dnia zostały zapoczątkowane w 1991 r. przez NSZZ Solidarność, a ich rangę podkreślono uchwałą Sejmu RP z 9 lipca 2003 r.

Znaczenie zdrowia psychicznego w miejscu pracy

Celem obchodów jest zwrócenie uwagi na konieczność zapobiegania wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym poprzez identyfikowanie zagrożeń, rozwijanie działań prewencyjnych i upowszechnianie wiedzy z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Wydarzenia organizowane są na różnych poziomach – od międzynarodowego po lokalny – i co roku odbywają się pod innym hasłem przewodnim, odnoszącym się do aktualnych wyzwań w środowisku pracy.

Hasło tegorocznych obchodów brzmi: „Jak tam w pracy? Zdrowe środowisko psychospołeczne to podstawa” i wskazuje na rosnące znaczenie czynników psychospołecznych w miejscu pracy. Zagadnienie to obejmuje nie tylko relacje między pracownikami, lecz także sposób organizacji zadań, tempo pracy, poziom autonomii, jasność oczekiwań czy wsparcie ze strony przełożonych. Odpowiednie ukształtowanie tych elementów ma bezpośredni wpływ na zdrowie, bezpieczeństwo i efektywność zatrudnionych, natomiast ich zaniedbanie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym przewlekłego stresu.

Statystyki dotyczące zagrożeń psychospołecznych

Jak wskazują dane przywoływane w kontekście tegorocznych obchodów, 35% pracowników na świecie pracuje ponad 48 godzin tygodniowo, a 23% doświadczyło przemocy lub molestowania w miejscu pracy. Szacuje się również, że zagrożenia psychospołeczne mogą mieć związek z ponad 840 tys. zgonów rocznie, głównie z powodu chorób układu krążenia i zaburzeń psychicznych. Skutki te mają nie tylko wymiar indywidualny, lecz także gospodarczy, generując straty sięgające ok. 1,37% globalnego PKB.

Jak podkreśla Dorota Pięta z Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego, rosnące znaczenie zagrożeń psychospołecznych wynika m.in. z dynamicznych zmian technologicznych i organizacyjnych. – Cyfryzacja i sztuczna inteligencja przyspieszają tempo pracy, zwiększają poziom kontroli i wpływają na sposób oceniania. Praca zdalna i hybrydowa daje większą elastyczność, ale często powoduje zacieranie się granic między życiem zawodowym a prywatnym i może prowadzić do poczucia izolacji. Do tego dochodzą presja wyników, niepewność zatrudnienia i napięcia wynikające z sytuacji geopolitycznej. To wszystko sprawia, że współczesna praca jest coraz bardziej wymagająca psychicznie – tłumaczy.

Jak poprawić warunki pracy?

Ekspertka zwraca uwagę, że skuteczne działania w obszarze bezpieczeństwa pracy powinny koncentrować się przede wszystkim na poprawie warunków organizacyjnych. – Racjonalne planowanie pracy, jasny podział ról, autonomia pracowników, wspierający styl zarządzania i dobra komunikacja to podstawy zdrowego środowiska pracy. Konieczne jest także włączanie pracowników w podejmowanie decyzji i regularne sprawdzanie, jak funkcjonuje organizacja, np. poprzez anonimowe ankiety czy analizę wskaźników absencji i rotacji. Indywidualne wsparcie, takie jak szkolenia z radzenia sobie ze stresem, może pomóc, ale nie zastąpi dobrze zaprojektowanych rozwiązań systemowych – wyjaśnia Dorota Pięta. – Zawarte w tegorocznym haśle pytanie: „Jak tam w pracy?” bywa tylko uprzejmością, jednak może się stać początkiem rozmowy o tym, co działa, a co wymaga zmiany. O tym, jak pracujemy i jak chcielibyśmy pracować. Zdrowe środowisko psychospołeczne nie jest bowiem przywilejem, lecz warunkiem bezpiecznej pracy oraz fundamentem organizacji, które chcą się rozwijać odpowiedzialnie i z myślą o ludziach – podsumowuje przedstawicielka CIOP-PIB.

Stres i przeciążenie obowiązkami stają się coraz częstszą i bardziej niepokojącą przyczyną problemów zdrowotnych wśród pracowników. W 2024 r. odnotowano blisko 14% wzrost liczby zaświadczeń wystawionych z powodu zaburzeń psychicznych. Czytaj więcej: Chorobowe z powodu zaburzeń psychicznych kosztowało firmy 31 mld zł

fot. freepik.com
oprac. /kp/